[00:04] Szanowni Państwo, ja jednak wolę chyba tę formułę standupową. Dzień dobry Państwu! Niezmiernie jest mi miło powitać Państwa i wolałbym jednak zostać tutaj z tej strony, pilot jest, także myślę, że w ten sposób będzie to zdecydowanie przyjaźniejszy format dyskusji. [00:26] Prowadzący powiedział o kryzysie. Prowadzący powiedział również jedno słowo: że kryzys to szansa, ale kryzys to ryzyko. Z drugiej strony można powiedzieć coś innego: biznes to szansa i biznes to ryzyko. Tak naprawdę nie można tego inaczej skwantyfikować.

[00:48] Ja chciałbym skupić się dzisiaj na małej opowieści o ryzykach związanych z prowadzeniem działalności przemysłowej – tam, gdzie będziemy mieli do czynienia z branżami przemysłu ciężkiego, ale również transportu, budownictwa, branż chemicznych czy medycznych. Wszędzie tam, gdzie wykorzystujemy procesy przemysłowe w celu osiągnięcia korzyści, czyli przychodów. I właśnie o tym chciałbym dzisiaj mówić.

[01:34] Parę słów wstępu: z Krakowem jestem związany całe życie. W Nowej Hucie spędziłem te lata, kiedy zniknął Lenin – dokładnie wtedy byłem studentem na Politechnice i mieszkałem w Centrum B. Dlatego Nowa Huta jest mi bardzo bliska, mimo że teraz jestem mieszkańcem Prądnika Białego. Wcześniej patrzyłem, jak nasza huta się rozwija.

[02:03] Jeżeli myślimy o bezpieczeństwie, to mówimy o różnego rodzaju ryzykach. Podejmując jakikolwiek biznes, jesteśmy niepewni tego, czy się uda, czy się nie uda. Tylko pojęcie niepewności nie do końca jest mierzalne, a my chcielibyśmy wiedzieć, jakie są nasze szanse i czy to ryzyko skwantyfikowane (mierzalne) jesteśmy w stanie ocenić, a następnie nim zarządzać. [02:41] Poprzez zarządzanie rozumiemy to, co m.in. Ford, Taylor czy Griffin określili jako wszystkie działania obejmujące planowanie, podejmowanie decyzji, organizowanie i przewodzenie, po to, aby osiągnąć korzyści w postaci przychodu.

[03:03] Pamiętajmy jednak o tym, że przychód ograniczają nam koszty, ale istnieje też jeden aspekt, o którym bardzo często nie myślimy: oprócz kosztów istnieje prawdopodobieństwo powstania straty. Kto z nas mierzy, szacuje i ocenia, z jakim prawdopodobieństwem i jakiego rodzaju straty (nie koszty) mogą powstać podczas prowadzenia działalności przemysłowej?

[03:41] Jest to możliwe, patrząc na źródła ryzyka – czy będą to kwestie związane z polityką, prawem, czy ekonomią. Przede wszystkim interesuje mnie środowisko związane z działalnością operacyjną, czyli z procesami, technologiami, maszynami i urządzeniami wykorzystywanymi w produkcji. [04:10] Te materiały, urządzenia i narzędzia prowadzą do powstania ryzyk dotyczących nie tylko firmy, pracowników i zysku, ale również społeczności lokalnej i środowiska naturalnego.

[05:01] Mówiąc o zarządzaniu ryzykiem, myślimy o procesie, w którym jesteśmy w stanie zidentyfikować ryzyka przemysłowe, oszacować ich wielkość i podjąć działania, zanim doprowadzą do straty. Najczęściej wykorzystywanymi standardami są FERMA, AS/NZS, COSO II, jednak najbardziej znanym jest standard oparty o normę ISO 31000 (wraz z normą ISO 31010). [05:55] To w oparciu o nią przedsiębiorstwa najczęściej identyfikują, oceniają i szacują ryzyka.

[06:13] Jak identyfikujemy źródła ryzyka? Bardzo często od szefów firm słyszę: „Nie mogę ubezpieczyć swojej działalności, bo nie spełniam wymagań lub składka jest tak wysoka, że mnie na to nie stać”. Wynika to z wymogów np. ochrony przeciwpożarowej czy przepisów dla branży chemicznej. Ubezpieczyciele stawiają warunki, których spełnienie pochłania praktycznie cały zysk. [07:45] Do identyfikacji stosujemy takie techniki jak burza mózgów, wywiady czy listy kontrolne, aby odpowiedzieć sobie na pytanie, jakie scenariusze mogą doprowadzić do zdarzeń niepożądanych.

[08:52] Gdy zidentyfikujemy źródła, przechodzimy do oceny ryzyka. Literatura podpowiada metody takie jak HACCP, RCA, analiza drzewa zdarzeń (ETA), analiza drzewa błędów (FTA) czy macierze ryzyka. [09:54] Szacowanie prawdopodobnych strat przypomina czasem wróżenie z fusów. Zdecydowanie łatwiej jest oprzeć ocenę na identyfikacji źródeł zagrożeń i ocenie ich zgodności prawnej. Przykładowo: oceniamy stosowane substancje chemiczne, stan prawny i techniczny maszyn, deklaracje zgodności oraz zabezpieczenia technologiczne. [11:28] Opierając się na parametrycznych cechach źródeł (stężenia, natężenia), jesteśmy w stanie precyzyjnie ocenić ryzyko.

[11:55] W reakcji na ryzyko mamy cztery główne drogi:

1. Unikanie ryzyka – wyeliminowanie zagrożenia może czasem oznaczać brak działania. Jak powiedział mi jeden profesor: „Gdy pan leży, też istnieje ryzyko odleżyn”. Unikanie ryzyka za wszelką cenę mogłoby doprowadzić do zamknięcia biznesu.

2. Przeniesienie ryzyka – ubezpieczenia, outsourcing, przekazanie niebezpiecznych procesów (np. lakierowania) wyspecjalizowanym podmiotom zewnętrznym. [12:51]

3. Ograniczenie ryzyka – najczęstsza technika. Stosowanie zabezpieczeń technicznych, technologicznych, organizacyjnych czy ludzkich, które obniżają prawdopodobieństwo wystąpienia szkody do poziomu akceptowalnego. [13:31]

4. Akceptacja ryzyka – przyjęcie ryzyka resztkowego.

[14:08] Przykładem zarządzania ryzykiem są maszyny i dyrektywa maszynowa (oznakowanie CE). Znak CE potwierdza, że zagrożenia zostały wyeliminowane na etapie projektowania. Jednak po zakupie maszyny pozostają tzw. ryzyka resztkowe. Pracodawca/przedsiębiorca ma obowiązek je ograniczyć podczas instalacji i eksploatacji. [16:07] Do tego służy metoda ALARP (As Low As Reasonably Practicable – tak nisko, jak jest to racjonalnie uzasadnione). Pozwala ona ocenić, czy koszty wprowadzanych zabezpieczeń są proporcjonalne i czy poziom ryzyka jest wystarczająco niski.

[16:56] Wszystkie te kwestie regulują dyrektywy unijne (np. dyrektywa NIS2, dyrektywa ATEX dotycząca zagrożeń wybuchem, dyrektywa Seveso, dyrektywa ramowa BHP czy dyrektywa maszynowa) oraz normy techniczne.

[17:42] Podsumowując: odpowiedz sobie na pytanie, czy znasz wymagania dotyczące zarządzania ryzykiem, które cię dotyczą, i czy zrobiłeś cokolwiek, aby rozpoznać jego źródła. Ograniczenie ryzyka do poziomu akceptowalnego przekłada się bezpośrednio na zysk organizacji. Im mniejsze i lepiej zarządzane ryzyko, tym większy spodziewany zysk. Proces ten jest bezwzględnie obowiązkowy przy planowaniu działalności przemysłowej. Dziękuję Państwu! [18:56]